ΑΒΕΡΩΦ

Διαδικτυακό Θωρηκτό

  • Ἡ Ἱστορία,ΔΕΝ ἀλλάζει !

  • Ἡ Μακεδονία εἶναι Ε Λ Λ Α Δ Α

  • Πρόσφατα άρθρα

  • Kατηγορίες

  • Η ΘΡΑΚΗ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ !

  • ΓΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ

  • Η ΒΟΡ.ΗΠΕΙΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ

  • Ἀπό τήν Φλωρεντία,στήν ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ

  • ΜΕΤΑΜΟΥΣΕΙΟΝ – Θ/Κ «Γ.ΑΒΕΡΩΦ»

  • Μαθαίνουμε…

  • ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ

  • ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΝ

  • ΝΕΩΤΕΡΟ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ «ΗΛΙΟΥ»

  • ΜΕΓΑ ΛΕΞΙΚΟΝ (Δ.ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΥ)

  • ΛΕΞΙΚΟΝ ΗΣΥΧΙΟΥ

  • ΛΕΞΙΚΟΝ «LIDDEL-SCOTT»

  • ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

  • ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

  • 324 – 1453

  • ΧΡΟΝΙΚΟΝ ΤΗΣ ΑΛΩΣΕΩΣ

  • 1 8 2 1

  • Ἀπομνημονεύματα Ἡρώων τοῦ 1821

  • Ὁ ΕΛΛΗΝΟ – ΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ τοῦ…

  • ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝ (1904-8)

  • ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ’12- ’13

  • ΤΟ ΠΝ ΤΙΜΑ ΤΟΥΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥΣ

  • Α’ ΠΠ (1914-18)

  • Μ.ΑΣΙΑ (1919-22)

  • O X I (1940-41)

  • ΙΩΑΝ.ΜΕΤΑΞΑΣ

  • ΕΑΡΙΝΗ ΕΠΙΘΕΣΙΣ (9-24 Μαρ.1941)

  • Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΟΧΥΡΩΝ (1941)

  • Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (1941)

  • Β’ ΠΠ (1 9 4 1 – 4)

  • 1944-49

  • ΑΘΑΝΑΤΟΙ !!!

  • ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ

  • ΘΑ ΑΝΟΙΞΗι Ο ΦΑΚΕΛΛΟΣ ;

  • ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ Θ/Κ «ΓΕΩΡ. ΑΒΕΡΩΦ»

  • ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ

  • ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ

  • ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ

  • ΕΓΕΡΤΗΡΙΟΝ ΣΑΛΠΙΣΜΑ

  • Πρόσφατα σχόλια

    «Η Αγία Σοφία δεν εί… στο «Η Αγία Σοφία δεν είναι δυνατό…
    Ρασιώτη Αναστασία στο Σκέψεις και εντυπώσεις από τα…
    Πετροβούβαλος στο Το Brexit ως βρετανική στρατηγ…
    Ισλάμ, Ιουδαϊσμός, Ι… στο Ὑπόδειγμα ἐπιστολῆς γονέα γιά…
    Kωνσταντίνος Ιωάν. Π… στο Πολιτικοί: Η κατάρα τού τ…
  • Ὁ Γκρεμιστής Κωστῆ Παλαμᾶ

  • Θ/Κ «Γ. ΑΒΕΡΩΦ» ΣΗΜΑ 3 Δεκ.1912

  • ΟΡΚΟΣ ΕΦΗΒΩΝ

  • ΟΡΚΟΣ ΤΩΝ ΦΙΛΙΚΩΝ

  • ——————————

  • ΦΟΡΕΣΙΕΣ καί ΑΡΜΑΤΑ τοῦ ’21

  • Η ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΝΥΚΑ (1838)

  • ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΛΑΣ (1974) …ἡ ταινία

  • ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΑΙ ΩΜΟΤΗΤΕΣ

  • Μία ἀνοικτή πληγή Μνήμης 1914-23

  • Η ΜΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ

  • ΣΥΛΛΟΓΗ ΥΠΟΓΡΑΦΩΝ γιά γερμ.ἀποζημιώσεις

  • ——————————

  • Ζημίαι τῶν ἀρχαιοτήτων έκ τοῦ πολέμου καί τῶν στρατευμάτων κατοχῆς (1946)

  • Ο ΦΙΛΕΛΛΗΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ

  • ΝΕΟΝ ΜΟΥΣΕΙΟΝ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ

  • ΑΓΕΛΑΣΤΟΣ ΠΕΤΡΑ

  • ΣΕΜΝΩΝ ΘΕΩΝ

  • ΟΙ ΤΥΜΒΩΡΥΧΟΙ ΤΩΝ ΘΕΩΝ

  • ΔΙΟΛΚΟΣ,ΓΙΑ 1500 ΧΡΟΝΙΑ

  • ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

  • ΟΧΙ ΣΤΟ ΤΖΑΜΙ

  • M.K.I.E.

  • Γιά ἀποπληρωμή ἐξωτ.χρεῶν,μόνο…

  • Ἡ ἔξοδός μας,εἶναι ἡ Κ_ _ _ά _α τους !

  • ΜΗΝ ΑΝΗΣΥΧΕΙΣ…

  • INSIDE JOB

Το Πρόσφορο (Λειτουργιά) και το Αντίδωρο

Posted by Φαίη στο Μαΐου 15, 2016

Το πρόσφορο

Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Χριστοδούλου (†)

Η Θεία Ευχαριστία, Το Μυστήριο των Μυστηρίων-
Πώς και πότε πρέπει να κοινωνούμε – Το Αντίδωρο,
Β΄ έκδ. Αθήνα 2007, Αποστολική Διακονία, σελ. 52-62

Αλλά όχι μόνο η προσφορά του άρτου και του οίνου τελούσε υπό αυστηρές οπωσδήποτε προϋποθέσεις αλλά και η παρασκευή τους. Και αυτή οφείλει να πληροί ορισμένους βασικούς όρους που εξασφαλίζουν την, βάσει της δογματικής διδασκαλίας μας, αποτύπωση της αποκάλυψης.

α. Και κατ’ αρχήν θα πρέπει να πούμε πως το ψωμί που προσφέρεται στην Ευχαριστία για να αγιαστεί και να γίνει Σώμα Χριστού ονομάζεται ευλογία ή προσφορά ή πρόσφορο ή αναφορά ή και σκέτη λειτουργιά. Πρέπει να ζυμώνεται με επιμέλεια στο σπίτι. Και όπως δεν γίνονται δεκτοί για να προσφέρουν το Δώρο τους οι πιστοί που παραμένουν στις πτώσεις τους, έτσι και στην παρασκευή του προσφόρου επιβάλλεται να τηρούνται οι βασικές προϋποθέσεις. Δηλαδή, ο άνθρωπος που θα ασχοληθεί με αυτήν οφείλει να είναι πιστός, ευλαβής, μετανοών για τις αμαρτίες του και καθαρός στο σώμα του. Στις μονές ειδικό πρόσωπο αναλαμβάνει να επιτελεί αυτό το διακόνημα (προσφοράρης).

β. Το πρόσφορο ζυμώνεται με σταρένιο αλεύρι πρώτης ποιότητας. Η Ορθόδοξη Εκκλησία μας δεν χρησιμοποιεί άζυμο άρτο, όπως οι Ρ/Καθολικοί. Και τούτο διότι τηρεί με ακρίβεια την παράδοση που μας έχουν διασώσει οι θείοι Ευαγγελιστές και μάλιστα ο Ιωάννης. Σύμφωνα με τη διήγηση του, ο Κύριος έφαγε με τους μαθητές Του τον Μυστικό Δείπνο 24 ώρες πριν από το εβραϊκό Πάσχα, στη διάρκεια του οποίου χρησιμοποιούνταν άζυμα. Αυτό σημαίνει ότι ο Κύριος παρέδωσε το μυστήριο της Ευχαριστίας χρησιμοποιώντας ένζυμο ψωμί, από αυτό που έτρωγαν και οι Εβραίοι όλες τις ημέρες του χρόνου, έκτος από την ημέρα του Πάσχα. ʼΑλλωστε και η Ρ/Καθολική Εκκλησία τη θεωρία περί αζύμου άρτου την πρωτοεμφάνισε κατά τον 11ο αιώνα. Μέχρι τότε χρησιμοποιούσε για τη Θ. Λειτουργία ένζυμο άρτο, όπως και εμείς. Πρόκειται επομένως για νεωτερισμό απόβλητο. Για την παρασκευή του προσφόρου χρησιμοποιείται καθαρό σιτάρι και όχι άλλο δημητριακό (σίκαλις, αραβόσιτος κ.λπ.).

γ. Το πρόσφορο παρασκευάζεται με προζύμι. Ευσεβείς γυναίκες που καταπιάνονται με το ζύμωμα του προσφόρου, συνηθίζουν να «πιάνουν» το προζύμι με βασιλικό από τον Τίμιο Σταυρό, αντί με κοινή μαγιά. Πρόκειται για ευλαβική συνήθεια που προδίδει βαθιά πίστη. Και είναι και αυτό τρανή απόδειξη της ιερότητας της όλης εργασίας, που στηρίζεται πάνω στην θαυματουργούσα πίστη μας. Η διαδικασία της προετοιμασίας του ζυμώματος είναι μεν απλή, όμως επιβάλλεται να συνοδεύεται και από μία ανάλογη προς την ιερότητα του έργου ετοιμασία. Κατά την ώρα επομένως αυτή τηρείται σιγή, γίνεται προσευχή, ανάβεται κερί και καίεται λιβάνι.

δ. Αφού ετοιμαστεί το προζύμι, ακολουθεί το ζύμωμα σε χώρο καθαρό και σε σκεύη που χρησιμοποιούνται μόνο γι’ αυτό το σκοπό. Προς τούτο, πρέπει να στρωθεί κατάλληλα με λευκή καθαρή πετσέτα το τραπέζι πάνω στο οποίο γίνεται το ζύμωμα, ενώ πάνω στο τραπέζι καίει κερί και θυμίαμα. Η νοικοκυρά που ζυμώνει έχει χέρια καθαρά και ρούχα καθαρά και προσεύχεται κατά την ώρα του ζυμώματος. Όταν τελειώσει το ζύμωμα, θα πλασθεί το στρογγυλό καρβέλι για να τοποθετηθεί επάνω του η σφραγίδα. Το πρόσφορο είναι στρογγυλό. Παλαιότερα, προ της αλώσεως, χρησιμοποιούνταν τετράγωνα πρόσφορα. Σήμερα είναι στρογγυλά. Συμβολίζουν το «άναρχον» και «ατελεύτητον» του Θεού.

Η σφραγίδα που «πατιέται» επάνω στο ζυμάρι εικονίζει ένα σταυρό. Το κάθετο τμήμα του απαρτίζεται από τρία ισομερή τετράγωνα τεμάχια, καθένα εκ των οποίων εικονίζει σταυρό, και στα τέσσερα άκρα του τα γράμματα ΙΣ-ΧΡ-ΝΙ-ΚΑ (Ιησούς Χριστός Νικά). Στο οριζόντιο τμήμα του ο σταυρός περιλαμβάνει δύο τετράγωνα εκατέρωθεν του κεντρικού, που εικονίζουν το μεν την Παναγία, σε σχήμα τριγώνου με τα αρχικά Μ και Θ (Μήτηρ Θεού), το δε τα 9 τάγματα των αγγέλων σε σχήμα 9 μικρών τριγώνων σε σειρές από τρία τριγωνάκια σε κάθε σειρά. Οι σφραγίδες αυτές, που είναι ξύλινες και σκαλιστές, κατασκευάζονται βασικά στο Αγ. Όρος ή και σε άλλα μοναστήρια με μεγάλη δεξιοτεχνία. Στο εμπόριο διατίθενται και πλαστικές, που πρέπει να αποφεύγονται ως ευτελείς.

«Όχι δε από σιτάρι μόνον πρέπει οι χριστιανοί να κατασκευάζουν τας προσφοράς του άρτου αλλά και από σιτάρι το πλέον εκλεκτόν, το οποίον με διαφορετικόν τρόπον από το κοινόν ψωμί, πρέπει να το παστρεύουν και να το αλέθουν και να το ζυμώνουν και να το φουρνίζουν, την δε προσφορά του οίνου ήτοι το νάμα, πρέπει να το διαλέγουν και αυτό, όπου να μην είναι ξύδι, ή μούστος, ή πετμέζι ή άλλο τι γέννημα της αμπέλου, αλλά από μόνον κρασί και κρασί καλόν και κόκκινον, διατί το κόκκινον έχει περισσοτέραν αναλογίαν και ομοιότητα με το αίμα, εις το οποίον έχει να μεταβληθή εν τοις μυστηρίοις. Διότι εκείνοι οπού τοιαύτας εκλεκτάς προσφοράς προσφέρουσιν εις τον Θεόν, παρομοιάζουσι με τον ‘Αβελ, του οποίου εδέχθη την θυσίαν ο Κύριος. Όσοι δε, όχι από τα καλύτερα, αλλά από τα κατώτερα προσφέρουσιν εις τον Θεόν, ούτοι με τον Κάϊν παρομοιάζουσι, του οποίου δεν εδέχθη τα δώρα ο Θεός, αλλά τα απεστράφη» (Νικοδήμου Αγιορείτου, Ερμηνεία Η’ κανόνος Θεοφ. Αλεξανδρείας).

ε. Όταν το πρόσφορο ψηθεί στο φούρνο, τυλίγεται σε καθαρή πετσέτα και έτσι προσφέρεται στον ιερέα για τη Θ. Λειτουργία. Τουλάχιστον 2 πρόσφορα χρειάζονται για κάθε θ. Λειτουργία, κατά τον αγ. Νικόδημο τον Αγιορείτη. Από το ένα θα εξαχθεί μόνο ο Αμνός και από το άλλο οι υπόλοιπες μερίδες (Πηδάλιον, σ. 83). Από το πρόσφορο ο Ιερεύς θα «προσκομίσει», δηλαδή θα κόψει με την αγία Λόγχη, 5 συνολικά τεμάχια. Το πρώτο είναι το κεντρικό τετράγωνο στο σταυρικό σχήμα που περιγράψαμε. Αυτό εξάγεται με προσοχή και συμβολίζει τον Αμνό, δηλαδή τον Ιησού Χριστό. Ο Αμνός τοποθετείται από τον λειτουργό ιερέα πάνω στο Αγ. Δισκάριο και στο μέσον αυτού. Ακολουθεί η εξαγωγή της «μερίδος» της Θεοτόκου. Ο ιερεύς κόβει το τρίγωνο από το αριστερό μέρος του προσφόρου και το τοποθετεί στα δεξιά του Αμνού, πάνω στο Αγ. Δισκάριο.

Έπειτα κόβονται οι «μερίδες» των Αγγέλων, 9 τον αριθμό, που βρίσκονται στα δεξιά του προσφόρου, και τοποθετούνται στο αριστερό του Αμνού και αυτές χωριστά μία μία πάνω στο Αγ. Δισκάριο. Τέλος κόβονται και άλλα δύο τεμάχια, το ένα για τη μνημόνευση των ζώντων και το άλλο για τους κεκοιμημένους. Δηλαδή ο ιερεύς προετοιμάζοντας την πρόθεση, μνημονεύει τα ονόματα που του δίνουν οι πιστοί ή ονόματα που ο ίδιος γνωρίζει βγάζοντας από κάθε τεμάχιο, ανάλογα με τη μνημόνευση ζώντων ή κεκοιμημένων, ένα ψιχουλάκι που συμβολίζει την ψυχή του μνημονευόμενου προσώπου. Τα ψιχουλάκια αυτά τοποθετούνται εμπρός από τον Αμνό σε δύο σωρούς εκατέρωθεν, ενώ στη μέση και ανάμεσα σ’ αυτούς τοποθετείται η «μερίδα» του Επισκόπου του τόπου όπου τελείται η θ. Ευχαριστία και τέλος εκείνη του ιερουργούντος ιερέως.

στ. Κανονικά πρέπει να χρησιμοποιείται κάθε φορά ένας άρτος για την Προσκομιδή. Από αυτόν εξάγονται και τα 5 τεμάχια που αναφέραμε πιο πάνω. Άλλωστε από την αρχαιότητα παραλάβαμε έναν άρτο να προσκομίζουμε, αφού, κατά τον Απόστολο Παύλο: «ο άρτος ον κλώμεν (τεμαχίζουμε) ουχί κοινωνία του σώματος του Χριστού εστίν; ότι εις άρτος, εν σώμα οι πολλοί εσμέν. Οι γαρ πάντες εκ του ενός άρτου μετέχομεν». Και κατά τους βυζαντινούς χρόνους ένας άρτος προσφερόταν και χρησιμοποιούνταν. Πολύ αργότερα αναφάνηκε η συνήθεια να χρησιμοποιούνται 5 άρτοι, ώστε από τον καθένα να εξάγεται καθένα από τα 5 τεμάχια που τοποθετούνται πάνω στο Αγ. Δισκάριο. Πάντως ο αγ. Νικόδημος ο Αγιορείτης διδάσκει, όπως είπαμε πιο πάνω, ότι ο Αμνός πρέπει μόνος αυτός να εξάγεται από ένα πρόσφορο και όλα τα άλλα κομμάτια από άλλο η από άλλα. Τούτο δε για να κοπεί το υπόλοιπο του προσφόρου από το οποίο εξήχθη ο Αμνός, σε Αντίδωρο, που δικαιούνται να φάνε μόνο οι πιστοί και μόνο μέσα στην εκκλησία (βλ. Πηδάλιον, σ. 681 – 682).

ζ. Από όλα τα κομμάτια που έχουν τοποθετηθεί επί του Αγ. Δισκαρίου, μόνο το κεντρικό, δηλαδή ο Αμνός, γίνεται με την επίκληση του Αγ. Πνεύματος Σώμα Χρίστου. Τα άλλα απλώς εξαγιάζονται και ευλογούνται. Γι’ αυτό και δεν τοποθετούνται μέσα στο Αγ. Ποτήριο αναμειγνυόμενα με το Αίμα του Κυρίου, όταν πρόκειται να γίνει η Θ. Κοινωνία των πιστών. Η Θ. Κοινωνία περιέχει μόνο τον Αμνό εμβαπτισμένο εντός του αγίου Αίματος.

«Ο άρτος λοιπόν είναι ένζυμος, επειδή είναι ως εις έμψυχος δια μέσου της ζύμης και αληθινά τέλειος· μαρτυρεί δε αυτός ότι το πρόσλημμα, ήτοι το σώμα το οποίον ο λόγος του Θεού προσέλαβεν, ήτο τέλειον και αυτός ο Κύριος ημών σαρξ εγένετο χωρίς να αλλοιωθή και ήτο με ψυχήν λογικήν και νοεράν, όταν προσέλαβε την ανθρωπότητα και ότι ήτο τέλειος άνθρωπος, δια να αναπλάση και εμέ ολόκληρον. Τρία δε τινά πράγματα είναι εντός αυτού του άρτου, δια τα τρία μέρη, τα οποία έχει η ψυχή και δια την τιμήν της Αγίας Τριάδος. ʼAλευρον ομού με ζύμην, η οποία δηλοί την ψυχήν· και νερόν, το οποίον δηλοί το βάπτισμα · και άλας, όπερ σημαίνει τον νουν και την διδασκαλίαν του Θεού Λόγου, ο οποίος είπε προς τους μαθητάς «Ύμείς εστέ το άλας της γης»… Εψημένος δε είναι ο άρτος εις πυράν, ότι Θεός ων όλος ηνώθη με ημάς και μας μετέδωκεν από την δύναμιν και ενέργειάν Του ή δια να είπω κάλλιον ηνώθη όλος με όλην την ιδικήν μας πρώτην αρχήν» (Συμεών Θεσ/κης, Περί της ιεράς τελετής της θείας Λειτουργίας, Κεφ. Θ’ ).

Είναι μέγα και ιερό το έργο της παρασκευής του προσφόρου. Ανήκει στα ευλαβή έργα των ευλαβικών γυναικών, που όμως σήμερα όλο και περισσότερο σπανίζουν. Στις πόλεις βρίσκονται πάντοτε μεταξύ των ενοριτισσών γυναίκες που έχουν τη διάθεση να ασχοληθούν με το ζύμωμα του προσφόρου. Στα χωριά είναι πολύ δύσκολο να βρεθούν τέτοιες γυναίκες. Και οι ιερείς αναγκάζονται να χρησιμοποιούν για τη Θ. Ευχαριστία ψωμί του φούρνου ή πρόσφορο ζυμωμένο από τον φούρναρη. Φτάσαμε στο σημείο ούτε οι πρεσβυτέρες (παπαδιές) να ασχολούνται με το έργο αυτό. Και όμως η Εκκλησία ανέκαθεν έδωσε μεγάλη προσοχή και σ’ αυτό. Άλλωστε είναι αυτονόητο πόσο ιερό είναι το έργο της παρασκευής των Δώρων που προσφέρονται για να τελεσθεί το μυστήριο της Θ. Ευχαριστίας.

Οι χριστιανοί και οι χριστιανές μας πρέπει να γνωρίζουν ότι ο ιερεύς δέεται σε κάθε θ. Λειτουργία υπέρ εκείνων που προσέφεραν τα Δώρα και «υπέρ ων και έφ’ οίς αυτά προσεκόμισαν». Εύχεται για τις οικογένειες τους, για τα παιδιά τους καθώς και για εκείνους, ζώντες και κεκοιμημένους, υπέρ των οποίων τα προσέφεραν. Στα βυζαντινά χρόνια τα Δώρα τα προσέφερε ο αυτοκράτορας. Σήμερα το δικαίωμα αυτό το έχουν υπό προϋποθέσεις όλοι οι πιστοί. Είναι κρίμα όμως να παρατηρείται απροθυμία για άσκηση του.

Πηγή Βιβλιοθήκη «ΠΟΡΦΥΡΟΓΕΝΝΗΤΟΣ»

Το πρόσφορο

Το πρόσφορο το ζυμώνουμε και το προσφέρουμε στην Εκκλησία για να χρησιμοποιηθεί στην τέλεση της Θείας Λειτουργίας. Γι’ αυτό και σε μερικά μέρη της πατρίδας μας το ονομάζουν «λειτουργιά». Το πρόσφορο έχει στη μέση μία στρογγυλή σφραγίδα, που θα χρησιμοποιηθεί στη Θεία Ευχαριστία. Το υπόλοιπο πρόσφορο θα διανεμηθεί στους πιστούς ως αντίδωρο. Στο κέντρο της σφραγίδας υπάρχουν τα αρχικά γράμματα ΙC ΧΡ ΝΙ ΚΑ. Από εκεί θα εξαχθεί ο «Αμνός» που θα μεταβληθεί σε Σώμα του Χριστού. Η σφραγίδα φέρει ακόμη στο πλάι μία τριγωνική μερίδα με τα αρχικά Μ Θ (δηλ. Μήτηρ Θεού), αφιερωμένη στην Παναγία και 9 μικρά τριγωνίδια –στο άλλο πλάι- που είναι οι μερίδες των αγγελικών Ταγμάτων και των Αγίων της Εκκλησίας μας. Όλα αυτά τα τεμάχια ο Ιερέας στην Προσκομιδή –σε μια ειδική Ιερά Ακολουθία- τα τοποθετεί στο Δισκάριο και είναι έτοιμα για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας. «Σφραγίδα» λέγεται και το ειδικό ξύλινο σκεύος που είναι απαραίτητο για την παρασκευή του προσφόρου, γιατί αυτό αποτυπώνει στο ζυμάρι όλα τα παραπάνω αρχικά. Πολλοί χριστιανοί συνηθίζουν να φέρνουν μαζί με το πρόσφορο και άλλα είδη που θα χρησιμοποιηθούν στη Θ. Λειτουργία, π.χ. κρασί νάμα, θυμίαμα και καρβουνάκια, λάδι για τα καντήλια.

Το πρόσφορο και οι συμβολισμοί του

Το Πρόσφορο είναι το ψωμί που προσφέρουμε στον Ναό, για να τελεσθεί η Θεία Ευχαριστία. Μαζί με το κρασί, ως Τίμια Δώρα (άρτος και οίνος), προτού μεταφερθούν με τη Μεγάλη Είσοδο στην Αγία Τράπεζα, τοποθετούνται στην Πρόθεση (προ + τίθημι = προθέτω), όπου με την τελετή της Προσκομιδής θα προετοιμασθούν για τη Θεία Λειτουργία. Στην Προσκομιδή τμήματα του Προσφόρου θα τοποθετηθούν τελετουργικά στο Δισκάριο και λίγο κρασί στο Άγιο Ποτήριο.

Το στρογγυλό σχέδιο του Προσφόρου συμβολίζει την κοιλιά της Παρθένου Μαρίας, απ’ όπου προήλθε (γεννήθηκε) ο μονογενής Υιός της. Πάνω στο Πρόσφορο υπάρχει ανάγλυφο σχέδιο, που σχηματίζεται από σφραγίδα. Από το κέντρο του Προσφόρου βγαίνει ο Αμνός, δηλ. το κεντρικό τετράγωνο του σχεδίου με τα γράμματα: ΙΣ ΧΣ ΝΙ ΚΑ (Ιησούς Χριστός νικά). Τα γράμματα αυτά πρέπει να είναι ευδιάκριτα και να φαίνονται καθαρά. Λέγεται Αμνός (αρνάκι), γιατί ο προφήτης Ησαϊας προφήτευσε ότι ο Μεσσίας σαν ένα άκακο αρνάκι θα οδηγηθεί στη θυσία. Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος επιβεβαίωσε αυτή την προφητεία, όταν έδειξε στους μαθητές του τον Μεσσία και είπε: «Να ο αμνός του Θεού» (Ιωάν.1/α’, 29). Επίσης ο Απόστολος Πέτρος στην Α’ Επιστολή (1/α’, 18-19) γράφει: «Ελυτρώθητε εκ της ματαίας υμών αναστροφής… τιμίω αίματι ως αμνού αμώμου και ασπίλου Χριστού«.

Το σχέδιο του Προσφόρου περιέχει επίσης τη μερίδα της Παναγίας με τα γράμματα Μ και Θ, δηλ. Μήτηρ Θεού. Η τριγωνική μερίδα της Παναγίας τοποθετείται δεξιά του Αμνού στο Δισκάριο με τα λόγια: «Εις τιμήν και μνήμην της υπερευλογημένης, ενδόξου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου, και αειπαρθένου Μαρίας, ης ταις πρεσβείαις πρόσδεξαι, Κύριε, την Θυσίαν ταύτην εις το υπερουράνιόν σου Θυσιαστήριον. (Συνεχίζει με τον 10ο στίχο του 44ου ψαλμού) Παρέστη η Βασίλισσα εκ δεξιών σου, εν ιματισμώ διαχρύσω περιβεβλημένη, πεποικιλμένη«. (Δηλαδή: Προσφέρουμε τη μερίδα αυτή προς τιμή και μνήμη της υπερευλογημένης ένδοξης Κυρίας μας Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, με τις πρεσβείες της οποίας δέξου, Κύριε, τη Θυσία αυτή στο υπερουράνιό σου Θυσιαστήριο. Τιμητικά στάθηκε η Βασίλισσα στα δεξιά σου με ιματισμό χρυσό ντυμένη, στολισμένη). Η Παναγία στη Βασιλεία του Θεού έχει το πρωτείο τιμής.

Από τα εννέα τριγωνάκια, που βρίσκονται στο δεξί μέρος του προσφόρου, εξάγονται οι μερίδες των αγγέλων και όλων των αγίων και τοποθετούνται αριστερά του Αμνού. Οι άγιοι που μνημονεύονται είναι οι Προφήτες, οι Απόστολοι, οι Ιεράρχες, οι Μάρτυρες, οι Όσιοι, οι Ανάργυροι, οι Θεοπάτορες μαζί με τον άγιο της ημέρας και τελευταίος ο Πατέρας της Εκκλησίας που συνέγραψε την τελούμενη Θεία Λειτουργία. Οι άγιοι, επειδή δεν έχει γίνει η Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου και δεν έχουν εισέλθει ακόμα στον Παράδεισο, ωφελούνται κι αυτοί από τη μνημόνευση στις Θείες Λειτουργίες. Εξάλλου και στον Παράδεισο θα προχωρούν από «δόξης εις δόξαν», δηλ. θα βελτιώνεται η κατάστασή τους και θα απολαμβάνουν σταδιακά μεγαλύτερες θείες ευλογίες. Επίσης, κατά τον Καβάσιλα προσφέρεται η αναίμακτη θυσία ως ευχαριστία στον Θεό, που μας έδωσε τους αγίους. Αυτοί αποτελούν τα πρότυπα όλων των χριστιανών, αυτοί τους καθοδηγούν και μεσιτεύουν γι’ αυτούς με τις προσευχές τους.

Από άλλα τμήματα του Προσφόρου εξάγονται οι μερίδες υπέρ των ζώντων και των κεκοιμημένων, οι οποίοι ανήκουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Αυτές τοποθετούνται εμπρός από τον Αμνό και, όταν πριν τη Θεία Κοινωνία κατά τη συστολή (ένωση) Σώματος και Αίματος ο Λειτουργός τις ρίχνει στο Δισκοπότηρο, λέει συγχρόνως τα ακόλουθα αξιοπρόσεκτα λόγια: «Απόπλυνον, Κύριε,τα αμαρτήματα των ενθάδε μνημονευθέντων δούλων σου τω Αίματί σου τω Αγίω· πρεσβείαις της Θεοτόκου και πάντων σου των αγίων. Αμήν«. (Δηλαδή: Σβήσε εντελώς, Κύριε, τις αμαρτίες όσων εδώ μνημονεύθηκαν δούλων Σου με το Αίμα Σου το Άγιο· με τις πρεσβείες της Θεοτόκου και όλων Σου των αγίων. Αμήν). Στήν αρχή της Προσκομιδής ο Ιερουργός υψώνει (σηκώνει ψηλά) το Πρόσφορο μέχρι το μέτωπο και μ’ αυτή την κίνηση συμβολίζει την ύψωση του Χριστού στον Σταυρό, όπου έχυσε το τίμιο Αίμα Του για τη σωτηρία των ανθρώπων.

(έκδοση της Ιεράς Μονής Παναγίας Παραμυθίας Ρόδου)

Πηγή Ραδιοφωνικός Σταθμός Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδος 97,7 fm «Ο Άγιος Τιμόθεος Ευρύπου»

Τι είναι το Αντίδωρον;

Το Αντίδωρον είναι ευλογημένος άρτος που βγαίνει από τα πρόσφορα που προσεκόμισαν και προσέφεραν οι πιστοί, προκειμένου να τελεσθεί η Θεία Λειτουργία (γι’ αυτό και ονομασία πρόσφορο, από το ρήμα προσφέρω). Κατά την ώρα που γίνεται η ακολουθία της προσκομιδής προφέρονται άρτοι (πρόσφορα), συνήθως τρία ή πέντε για να εξαχθούν οι μερίδες των εννέα ταγμάτων.

Πρώτα εξάγεται ο αμνός που συμβολίζει και τυποί το σώμα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Δεύτερον εξάγεται η τριγωνική μερίδα της Θεοτόκου. Τρίτον εξάγονται οι μερίδες των εννέα ταγμάτων, δηλαδή πάντων και πασών των αγίων της Εκκλησίας (πρόκειται για εννέα τριγωνικές μερίδες). Τέταρτον εξάγεται η μερίδα υπέρ του οικείου επισκόπου (Πατριάρχου, Αρχιεπισκόπου, Μητροπολίτου για τα δεδομένα της Ελλάδας) και πέμπτον εξάγονται οι μερίδες των ζώντων και κεκοιμημένων, της θριαμβεύουσας και της στρατευμένης Εκκλησίας (πρόκειται για μαργαρίτες, μικρά δηλ. ψίχουλα). Τα υπόλοιπα των άρτων (προσφόρων) που προσκομίζονται στην Πρόθεση είναι αυτά που ονομάζουμε Αντίδωρα.

Το μέγεθος των Αντιδώρων κατά τη Θεία Λειτουργία δεν μπορεί να είναι ιδιαίτερα μεγάλο, αλλά τέτοιο που να επαρκεί ώστε να διανέμεται σε όσους δεν μετέλαβαν των αχράντων Μυστηρίων, οι οποίοι, σύμφωνα με τον άγιο Συμεών Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης, «πάντες εκείνου (ενν. του Σώματος και Αίματος Χριστού, δηλ. του Δώρου) ικανοί μεταχείν τούτο (δηλ. το αντίδωρον) δίδονται αντ’ εκείνου» (Συμεών Θεσ/νίκης, P.G. 155, 301D), που είναι και το κύριο Δώρον της Εκκλησίας. Η μετοχή στον αγιασμό του Θεού έρχεται σε κάθε πιστό άνθρωπο μέσα από τα αισθητά και ορώμενα πράγματα. Ο άνθρωπος ανάγεται στα Θεϊκά μέσα από τα αισθητά. Για τον λόγο αυτό και το Αντίδωρο που είναι μετοχή αγιασμού Θεού γίνεται με τη μετάληψη αυτού του αισθητού άρτου. Σχετικά ο άγιος Συμεών Θες/νίκης αναφέρει: «Επεί δε και δι’ αισθητών τινών ως σώμα περικειμένοις τον αγιασμόν έδει λαβείν, δια του αντιδώρου γίνεται» (Συμεών Θεσ/νίκης. P.G. 155, 745D).

Η Εκκλησία ορίζει ο πιστός να λαμβάνει κάθε φορά Δώρο, δηλ. το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Η ίδια δεν επιθυμεί όμως και εκείνοι που δεν είναι προετοιμασμένοι για τη μετοχή του Δώρου, να φεύγουν απ’ αυτήν χωρίς να λαμβάνουν κάτι. Είναι το Αντίδωρον μια πράξη αγάπης και φιλανθρωπίας για όλους εκείνους του αναξίους της μετοχής. Και μπορεί το Αντίδωρο να μην είναι το ίδιο Σώμα του Χριστού, όμως είναι άρτος «ηγιασμένος» γιατί σφραγίστηκε ολόκληρος (ο άρτος) με τη λόγχη και δέχθηκε από το λειτουργούντα και προσκομίζοντα Ιερέα τα άγια λόγια. Ο άγιος Συμεών Θεσ/νίκης αναφέρει «’Επεί και ηγιασμένος εστί και ούτος άρτος, σφραγιζόμενός τε τη λόγχη, και ιερά δεχόμενος ρήματα» (Συμεών Θεσ/νίκης P.G. 155, 304Α). Πρόκειται περί «δωρεάς θείας πάροχον» (Συμεών Θεσ/νίκης P.G. 155, 304Α).

Το Αντίδωρο τρώγεται εκείνη την ώρα που λαμβάνεται, όταν ο χριστιανός που το λαμβάνει είναι από το πρωί νηστικός. Πάντως κανένας πιστός δεν πρέπει να αναχωρεί από το ναό μετά το τέλος της Θείας Λειτουργίας, χωρίς να λάβει το Αντίδωρον από το χέρι του λειτουργούντος Ιερέως. Είναι κακή συνήθεια να διανέμεται το Αντίδωρο στο παγκάρι από τους Εκκλησιαστικούς Επιτρόπους που είναι λαϊκοί, είτε να λαμβάνεται δι’ αυτοεξυπηρετήσεως από τους ίδιους τους πιστούς. Λαμβάνοντας μόνος του κανείς το Αντίδωρο στερείται της ευκαιρίας να λάβει την ευλογία του Λειτουργούντος Ιερέως. Ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας σημειώνει χαρακτηριστικά: «Οι δε (πιστοί) συν ευλαβεία πάση δέχονται (το Αντίδωρον) και καταφιλούν την δεξιάν, ως αν προσφάτως αψαμένην του Παναγίου Σώματος του Σωτήρος Χριστού και τον εκείθεν αγιασμόν και δεξαμένην και μεταδούναι τοις ψαύουσι δυναμένην» (Νικολάου Καβάσιλα, Εις ερμηνείαν της Θείας Λειτουργίας, κεφ. μστ΄). Επειδή για το πρόσφορο υπάρχει ο συμβολισμός ότι θεωρείται το σώμα της Παναγίας, για αυτό το σχήμα του προσφόρου είναι στρογγυλό, ομοιάζοντας με την κοιλιά της Παναγίας απ’ την οποία εξάγεται ο Χριστός, ομοίως και το Αντίδωρο συμβολίζει το σώμα της Αειπαρθένου Παναγίας.

Ο ιερέας όταν μοιράζει το Αντίδωρο στους πιστούς λέει την ευχή: «Ευλογία Κυρίου και έλεος έλθοι επί σε», σε κάθε χριστιανό που προσέρχεται. Και με την ευχή αυτή προσφέρει μία ακόμη ευλογία, στις άλλες δύο που είναι αυτό τούτο το Αντίδωρο και ο ασπασμός του χεριού του.

Πολλοί πιστοί ζητούν, κατά την στιγμή που λαμβάνουν την προσωπική τους μερίδα Αντιδώρου από τον Ιερέα, να λάβουν και άλλα περισσότερα Αντίδωρα γιατί θέλουν να μεταλαμβάνουν από αυτό όλες τις ημέρες της εβδομάδας που δεν μπορούν να μετέχουν στην Εκκλησία. Καλή και ευλογημένη αυτή η συνήθεια. ¨όμως το Αντίδωρον είναι αντί της μετοχής των αχράντων Μυστηρίων στη συγκεκριμένη μέρα, χρόνο και τόπο τελέσεως της Θείας Ευχαριστίας. Μαζί με τον εκκλησιασμό έρχεται ή το Δώρο, ή το Αντίδωρον. Εκτός του εκκλησιασμού ποια η θέση του;

Ακόμη συνηθίζεται από πολλούς Ιερείς, εξαιτίας παλαιοτέρων συνηθειών από προκατόχους Ιερείς, να μοιράζουν μαζί με το Αντίδωρον τα λεγόμενα «Υψώματα». Το «Ύψωμα», κατ’ ακρίβειαν της λέξεως, είναι ό,τι υψώνεται από τους άρτους στην Αγία Πρόθεση και προσκομίζεται. Η δικαιολογία από μερίδα κληρικών που διανέμουν «Υψώματα» εστιάζεται στο γεγονός ότι αποτελούν «πνευματικά έπαθλα» για όσους εκ των πιστών ενασχολούνται με τα άγια πράγματα της Εκκλησίας. Η διανομή των «Υψωμάτων» διατείνονται μερικοί ότι δημιουργεί άμιλλα πνευματικού χαρακτήρα.

Αλλά πάλι εκ των πιστών, σε περιόδους νηστείας βαστούν το λεγόμενο «τριήμερο» και δεν τρώνε για τρεις ημέρες τίποτε άλλο παρεκτός του Αντιδώρου κάθε πρωί ή κατά Θ΄ Ώρα, δηλ. στις 3 μ.μ. Όλες αυτές είναι ευλογημένες συνήθειες που προέρχονται από την εκτίμηση της σημασίας και της αξίας που έχει ο ευλογημένος αυτός άρτος της προσφοράς. Ο Μέγας Αγιασμός των Θεοφανείων πίνεται πριν από την λήψη του Αντιδώρου.

Ακόμη υπάρχει η ευλαβική συνήθεια μερικών πιστών να ζητούν το ύψωμα της Θείας Λειτουργίας της Μεγάλης Πέμπτης για ευλογία για όλο το χρόνο. Αυτή η πράξη φαίνεται ότι έχει επιδράσει από την εξαγωγή του αμνού της Μεγάλης Πέμπτης για τη Θεία Κοινωνία των ασθενών. Κι αυτή η συνήθεια εντάσσεται στην απλοϊκή ευλάβεια των πιστών.

Τέλος πρέπει να σημειώσουμε και την σημασία της μετ’ ευλαβείας βρώσεως του Αντιδώρου που δείχνει και τον προσωπικό, κατ’ επίγνωση σεβασμό του εσθιόντος «μετά φόβου Θεού».

Πηγή ΟΡΘΟΔΟΞΟΙ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΟΙ

Advertisements

2 Σχόλια to “Το Πρόσφορο (Λειτουργιά) και το Αντίδωρο”

  1. Φαίη said

    Όταν ο κ. Αθανάσιος Ρακοβαλής ζήτησε από τον Άγιο Παΐσιο να του πει πως είναι ο Θεός, ο Άγιος έσκυψε για λίγα δευτερόλεπτα, προσευχήθηκε, και αντί να του πει του έδειξε.
    Και ο κ. Ρακοβαλής ένοιωσε την ψυχή του να ανοίγει, ένοιωσε τις αισθήσεις του να ‘πιάνουν’ πράγματα που δεν αισθάνονταν πριν, ένοιωσε τον Θεό παντού και μέσα σε όλα τα πράγματα.

    Αυτός ο πιο ολοκληρωμένος κόσμος υπάρχει γύρω μας αλλά εμείς δεν τον αντιλαμβανόμαστε, μόνο ένας Άγιος μπορεί.
    Οι πιστοί όμως ζούνε καθημερινά μέσα στα θαύματα και τους δίνεται η ευκαιρία να ρίξουν μια φευγαλέα ματιά σ’ αυτόν τον υπέροχο κόσμο. Έναν κόσμο, που σπάει την καθιερωμένη λογική, που συνδέει τον ουρανό με τη γή.

    Διαβάζοντας λοιπόν κάποιος τα παραπάνω θα είπε, «Μα πόσο βαρετά και ανούσια είναι όλα αυτά. Και τι σημασία έχουν αυτοί οι συμβολισμοί και οι ιεροτελεστίες που κάποιος πριν εκτατοντάδες χρόνια όρισε τη σημασία τους και την ερμηνεία τους;»

    Ναι, σε βλέπω φίλε μου πίσω από την οθόνη του υπολογιστή σου. Ναι σε σένα μιλώ μην κάνεις πως κρύβεσαι. Σε βλέπω και σε αναγνωρίζω ΣΤΟΝ ΠΑΛΙΟ ΜΟΥ ΕΑΥΤΟ. Ξέρω πολύ καλά πως σκέφτεσαι και σε καταλαβαίνω απολύτως.

    Πες μου όμως βρε φίλε ορθολογιστή πως γίνεται να παίρνεις το ευλογημένο Ύψωμα από τα χέρια του ιερέα, να ξεχνάς ένα κομμάτι του στο ντουλάπι και να το βρίσκεις μετά από 6 μήνες άθικτο, νοστιμότατο και χωρίς μούχλα;

    Εξήγησέ μου το βρε φίλε εσύ ορθολογιστή, και δεν έχω την απαίτηση να κάνεις την ψυχή σου λίγο ‘ποιήτρια’ όπως ήθελε τους ανθρώπους ο Άγιος Πορφύριος. Δεν έχω την απαίτηση να κάνεις ένα ‘άλμα λογικής’ για να μου το εξηγήσεις. Αλλοίμονο, τότε ίσως φτάσεις και στο σημείο να σου κουβαλιόνται από τη ΝΑΣΑ να τους λύσεις τα προβλήματα με τους δορυφόρους τους. Που χρόνος για τέτοια; Τη λογική θέλω να χρησιμοποιήσεις, αυτήν την ίδια λογική που χρησιμοποιείς για να αμφισβητήσεις την Ορθόδοξη πίστη, τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο. Είδες πόσο βατά και εύκολα κάνω τα πράγματα για σένα;

    Πες μου λοιπόν, πως είναι δυνατόν αυτό το ευλογημένο από τις άγιες ευχές πάνω στην Αγία Τράπεζα πρόσφορο να μένει άθικτο, να μην μουχλιάζει, να κρατάει 6 μήνες σε έναν χώρο στον οποίο το ψωμί μέσα σε μία με μιάμιση εβδομάδα έχει μουχλιάσει;; Στον ίδιο ακριβώς χώρο, τυλιγμένο ακριβώς με το ίδιο χαρτί που τυλίγει το ψωμί ο φούρναρης.

    Και αν καταπιαστείς με το ζήτημα φίλε μου, μην ξεχάσεις να μου βρεις και μία από τις αιρέσεις, με τις οποίες έχει ‘διάλογο’ ο Βαρθολομαίος, που να ζει μέσα σε τέτοια καθημερινά θαύματα.

    Καταλαβαίνεις λοιπόν γιατί, επί της ουσίας, η όποια συζήτηση επιχειρηματολογικού τύπου δεν έχει νόημα στην Ορθόδοξη Πίστη. Η Ορθοδοξία είναι ΒΙΩΜΑ που σπάει τη λογική και η όποια ορθολογιστική προσέγγιση είναι πολύ φτωχή για να ‘σηκώσει’ το θέμα.

  2. momyof6 said

    πολύ σημαντικά όλ αυτά, οφείλουμε να τα γνωρίζουμε…

    Κάποτε, μου έλεγε μια ευλαβής ηλικιωμένη κυρία,όταν ή ίδια ήταν παιδί, κάθε νοικοκυρά ζύμωνε το πρόσφορό της , κάθε Σάββατο,
    και Κυριακή πρωί , όρθρου βαθέως, το πήγαινε στο Ναό.
    Κάθε οικογένεια και ένα πρόσφορο…
    Πάνε εκείνα τα χρόνια, σήμερα λίγες νοικοκυρές, και δη νέες, γνωρίζουνα υτή την ιερή «τέχνη»… οφείλουμε να την διατηρήσουμε και αυτή και να την μεταδώσουμε και στις επόμενες γενιές.

    Όποια κυρία θέλει να ασχοληθεί, χρειάζεται ειδική «ευλογία» από τον πνευματικό για να ζυμώσει πρόσφορο, εκείνος θα της πει λεπτομερώς ποιες προϋποθέσεις πρέπει να πληρεί για να προχωρήσει σ΄αυτό το ιερό έργο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s